About Us
Program Przeciwdziałania Młodzieżowej Patologii Społecznej
Kiedy realizowany
Program jest realizowany od 1993 roku do chwili obecnej, w edycjach pokrywających się z rokiem szkolnym, to jest od września do czerwca następnego roku. Jesienią 2010 r. rozpoczęto realizację 17. edycji programu.
Liczba podmiotów realizujących Program
8 ośrodków Fundacji Praesterno zlokalizowanych w 8 miastach: Gdańsk, Bydgoszcz, Łódź, Wrocław, Bielsko-Biała, Kraków, Lublin, Puławy.
Beneficjenci
Młodzież w wieku 13–19 lat, eksperymentująca ze środkami psychoaktywnymi i/lub charakteryzująca się innymi wskaźnikami zagrożenia wykluczeniem społecznym, takimi jak: zachowania antysocjalne, orzeczony nadzór kuratorski, nadużywanie alkoholu, przynależność do patologicznej grupy rówieśniczej, ucieczki z domu, patogenne doświadczenia seksualne, zachowania agresywne lub autodestrukcyjne, próby samobójcze, dyskryminacja przez rówieśników lub outsiderstwo w grupie rówieśniczej, podleganie przemocy w rodzinie.
W każdej edycji programu udział bierze łącznie ok. 450–500 beneficjentów.
Syntetyczny opis Programu
Program trwa 10 miesięcy (od września do czerwca następnego roku) i obejmuje psychokorekcyjne grupy wsparcia, sesje indywidualne, poradnictwo rodzinne, zajęcia klubowe. Podstawę pracy stanowią psychokorekcyjne grupy wsparcia umożliwiające podopiecznym uczestnictwo w niepatologicznym środowisku rówieśniczym. Prowadzący są skoncentrowani na procesie rozwoju grupy, występują w roli osób ułatwiających i intensyfikujących interakcje wewnątrzgrupowe. Metody pracy to zajęcia psychoedukacyjne i warsztatowe – mające na celu kształcenie określonych umiejętności psychologicznych – m.in. asertywności, rozwiązywania konfliktów, negocjacji, umiejętności interpersonalnych.
Grupa przechodzi przez fazy typowe dla grupy treningowej czy psychoterapeutycznej: od wstępnej fazy integracyjnej poprzez fazę pracy właściwej (koncentrującej się na ujawnianiu i modyfikacji relacji między uczestnikami oraz opracowywaniu indywidualnych problemów zgłaszanych przez uczestników) do fazy rozstaniowej (dotyczącej także pracy nad transferem nabytych umiejętności do naturalnego środowiska społecznego uczestników).
Uczestnictwo w procesie wywołuje zmiany, które można zaklasyfikować do czterech podstawowych obszarów:
- grupa odniesienia – grupa wsparcia zaczyna pełnić funkcję ważnego środowiska społecznego dla jej uczestników. Podopieczni to outsiderzy naturalnych grup rówieśniczych, nie potrafiący w nich zaspokoić ważnych rozwojowo potrzeb: satysfakcjonującej przynależności, bycia akceptowanym, wpływania na rówieśniczą rzeczywistość społeczną. Te potrzeby zaczynają być spełniane w grupie wsparcia.
- wartości – wstępna faza rozwoju grupy wsparcia wprowadza w jej kulturę normy i wartości, których przestrzegania pilnuje początkowo prowadzący i które są przejmowane przez grupę jako własne. Do tych norm należą m.in: rozwój i samorealizacja, szacunek do siebie i innych, prawo do zaspokajania własnych potrzeb, uwzględnianie potrzeb innych, otwartość i szczerość w relacjach społecznych, bycie sobą, emocjonalność i ekspresja siebie.
- umiejętności – w grupie kładziony jest nacisk na efektywne funkcjonowanie w rolach społecznych poprzez: uczenie się siebie (poszerzanie samoświadomości), rozumienie innych (także umiejętność decentracji poznawczej), efektywne funkcjonowanie społeczne (umiejętność nawiązywania i utrzymywania satysfakcjonujących kontaktów interpersonalnych), konstruowanie, operacjonalizację i osiąganie celów i zamierzeń, rozwiązywanie konfliktów i negocjowanie, umiejętność proponowania i przyjmowania rozwiązań kompromisowych.
- tożsamość – kształtowanie sie nowej tożsamości uczestników grupy (nowe zdefiniowanie siebie, swojego miejsca w świecie, określenia relacji z innymi ludźmi) oraz wzrost samooceny, poczucia sprawczości i podmiotowości następuje na skutek doświadczania siebie w nowych relacjach społecznych możliwych dzięki uczestnictwu w grupie wsparcia, zwiększaniu się wglądu i rozumienia siebie i innych, klaryfikacji wartości, spostrzeżenie siebie jako osoby efektywniejszej dzięki nowym umiejętnościom, co umozliwia udzielenie sobie nowej odpowiedzi na pytania o sens życia, własne dążenia i cele.
W konsekwencji zainicjowany w grupie proces zmiany prowadzi do modyfikacji i intensyfikacji rozwojowej adaptacji społecznej, rozumianej jako nabywanie umiejętności zaspokajania ważnych potrzeb psychoemocjonalnych w sposób akceptowany społecznie.
Liczba beneficjentów Programu
W każdej edycji Programu udział bierze ok. 450–500 beneficjentów.
Rezultaty uczestniczenia w Programie – czy jest prowadzony monitoring jego efektów?
Prowadzona jest systematyczna ewaluacja Programu z wykorzystaniem Kwestionariusza Nieprzystosowania Społecznego (KADM) – narzędzia opracowanego na potrzeby Programu, zweryfikowane w rozbudowanej procedurze normalizacyjnej określającej jego trafność i rzetelność. Kwestionariusz autodiagnostyczny wypełniany jest przez uczestników programu na etapie fazy wstępnej oraz powtórnie po zakończeniu programu. Zawiera skale mierzace ogólne nieprzystosowanie, izolację społeczną, brak dążeń i celów życiowych, psychopatyczność (brak kontroli), konflikty w rodzinie, depresyjność (ucieczkowe wycofanie), brak sprawczości, izolację w środowisku szkolnym, poczucie niskiej wartości.
Dodatkowo stosowany jest kwestionariusz Doświadczenia, diagnozujący doświadczenia (rodzaj, intenesywność) podopiecznych ze środkami psychoaktywnymi (tytoń, alkohol, narkotyki) skonstruowany dla potrzeb Programu, wypełniany przez beneficjentów na początku i pod koniec edycji.
Wyniki badań ewaluacyjnych pokazują, że następuje istotna poprawa w funkcjonowaniu psychospołecznym beneficjentów. W momencie rozpoczynania Programu poziom nieprzystosowania uczestników jest istotnie wyższy od wyniku grupy normalizacyjnej. Ten wynik wskazuje, że na starcie Programu uczestników charakteryzuje zdecydowanie wyższy poziom problemów psychoemocjonalnych w porównaniu z grupą normalizacyjną, takich jak poczucie braku sprawczości, konflikty w rodzinie, poczucie braku dążeń i celów życiowych, poziom depresyjności, poczucie niskiej wartoci. Istotnie wyższy jest w grupie podopiecznych ogólny wskaźnik nieprzystosowania psychospołecznego.
Pozytywne zmiany wśród uczestników programu – rejestrowane w posttestowym etapie badań ewaluacyjnych – dotyczą następujących obszarów ich funkcjonowania:
- istotnej poprawie ulega wynik w skali ogólnego nieprzystosowania
- wzrasta poczucie wpływu na swoje życie,
- poprawia się ocena atmosfery domu rodzinnego,
- wzrasta zrozumienie własnego postępowania i poprawia się panowanie nad sobą,
- zwiększa się poczucie uczestników bycia akceptowanym w środowisku szkolnym.
- zwiększa się poczucie posiadania przez podopiecznych kontroli nad własnym życiem i umiejętność definiowania jego sensu, zmniejsza się ich izolacja społeczna.
Wynik po roku oddziaływań to – mimo istotnej poprawy – nadal wielkość wskazująca na odstawanie uczestników programu od młodzieży dobrze przystosowanej (z grupy kontrolnej). Udział w Programie początkuje jednak rejestrowany w badaniach ewaluacyjnych opisanych wyżej proces korzystnych zmian w funkcjonowaniu psychospołecznym beneficjentów.
W zakresie doświadczeń ze środkami psychoaktywnymi (pomiar kwestionariuszem Doświadczenia) wyniki pokazują, że – w porównaniu z ogółem młodzieży szkolnej – udział w programie polega na zahamowaniu intensyfikacji kontaktów podopiecznych ze środkami psychoaktywnymi (narkotykami, alkoholem i papierosami).
Analiza fluktuacji podopiecznych pokazuje, że Program kończy nieco ponad 2/3 beneficjentów.
Przygotowanie kadry prowadzącej Program
Kadra 8 ośrodków Fundacji Praesterno prowadząca Program przeszła przez 200–godzinne szkolenie pod nazwą Studium Przeciwdziałania Młodzieżowej Patologii Społecznej.
W trakcie realizacji Programu prowadzący uczestniczą w cotygodniowych spotkaniach klinicznych prowadzonych przez lokalnych superwizorów, ponadto z każdym Zespołem 2 razy w trakcie każdej edycji Programu odbywają się dwie sesje superwizyjne prowadzone przez centralnego superwizora Programu.
Informacje dodatkowe
Program Przeciwdziałania Młodzieżowej Patologii Społecznej jest realizowany na podstawie rocznych umów zawieranych z Fundacją Praesterno – po postępowaniu konkursowym – przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii.
Program Przeciwdziałania Młodzieżowej Patologii Społecznej został umieszczony w europejskiej bazie programów profilaktycznych EDDRA (Exchange on Drug Demand Reduction Action). EDDRA jest systemem informacyjnym i narzędziem gromadzenia danych na temat realizowanych w krajach Unii Europejskiej programów ograniczania popytu na narkotyki spełniających standardy dobrej jakości. Aktualnie w europejskiej bazie danych jest zamieszczonych ponad 400 programów profilaktyki narkomanii, leczenia i ograniczania szkód zdrowotnych oraz programów w ramach systemu penitencjarnego realizowanych w krajach członkowskich UE oraz Norwegii, w tym 6 polskich programów profilaktyki uniwersalnej i selektywnej. Baza znajduje się pod adresem www.emcdda.europa.eu/themes/best–practice/examples.